Robert Koçaryan:”Azərbaycanın davranışı bizi narahat edir”-MÜSAHİBƏ

   Ermənistanda seçki ərəfəsi siyasi blokladrakı aktivlik çoxalıb.Namizədlər hər gün ayrı-ayrı bölgələrdəki görüşlərdə  seçicilərə yağlı vədlər verməklə yanaşı, daha çox populist çıxışlar edirlər.Əsas mübarizə Paşinyan və Koçaryan arasındadır və onların arasında söz davası davam edir.Paşinyan rəqibini tele debata çağırmaqdan belə çəkinməyib.Koçaryan isə hər bir  görüşündə Paşinyan və onun komandasını yıxıb sürüməklə məşğuldur.Ermənistanın 2-ci prezidenti Rusiyanın “Kommersant” qəzetinə verdiyi müsahibədə də, rəqibinin ünvanına sərt ifadələr işlətməkdən çəkinməyib.Koçaryan həmçinin  Ermənistandakı daxili siyasi vəziyyət və bir sıra digər məsələlərə  eləcə də,ölkəni bugünkü vəziyyətdən  çıxarmaq üçün nələrin edilməsinin vacibliyinə toxunub.

 – Nikol Paşinyan sizinlə debata çıxmaq istəyir.Siz isə onun bu təklifini rədd edərək deyirsiniz ki,onunla  danışacaq bir şey yoxdur. Onun kütlə qarşısında daha inamlı çıxış etməyini bilib debata  getməkdən qorxdunuz?
 
– Heç bir qorxu yoxdur. 27 partiyanın iştirakı ilə keçirilən parlament seçkilərindəki deabtın  hansı formatda olduğunu təsəvvür edirsiniz? Bu format özü tamamilə qeyri müəyyəndir. Debatlar adətən prezident seçkilərində iki namizədin söz dueli səviyyəsində müşahidə olunur.Ancaq indiki vəziyyətdə  bu sadəcə absurddur.Bu birinci.  İkincisi – hətta bu tiplə eyni otaqda oturmaq belə mənim üçün  sadəcə xoşagəlməzdir.

 – Eyni zamanda bu klassik parlament seçkilərinə oxşamır. Burada iki əsas rəqib var.Siz və Paşinyan. Sizi bu seçkilərə gedən partiyalar, bloklar dəstəkləsə də, şəxsiyyət  amili  vacib  rol oynayır.

– Düşünmürəm ki, bu mövzunu ümumiyyətlə müzakirə etməyə dəyər. Paşinyan məğlub olub və sadəcə iflasa uğrayıb. Onunla yaxın döyüşə girməyə ehtiyac görmürəm.

 – Əminəm ki, bu seçkilərdə hansı nəticəni gözləyirsiniz sualını versəm, “qalib gələcəm” cavabını eşidəcəm. Yaxşı, təsəvvür edək ki,bu baş verdi, ölkəni bu  vəziyyətindən  necə çıxaracaqsınız? Hansısa terapiya seçkidən sonra ölkəni rahat nəfəs almağa kömək edə bilər?

– Ən vacib addım nəzarətin bərpa olunmasıdır. İndi heç bir dövlət institutu işləmir. Bəzi qurumlarda bir növ təqlid var. Yaxşı, bir ölkəni mexanizmilər olmadan necə idarə etmək olar.Əgər maxavik  fırlanmırsa bu sadəcə mümkün deyil.
 
– Sizcə nə qədər vaxt aparacaq?

– İdarəetməni bərpa etmək üçün?

– Bəli.

– Hakimiyyətə gəlməyimin özü artıq bütün təkərləri fırlatacaq. Son tarixlər olduqca sıx olacaq və ertəsi gün hər kəs maxavikin  fırlanmağa başladığını hiss edəcək.Ölkənin idarəetmə qabiliyyəti  bərpa ediləcək. Hər şeydən əvvəl zərərin dərəcəsini qiymətləndirməliyik. Əsl ziyanı özüm də daxil olmaqla heç kim bilmir.Paşinyan  statistikanı ən həyasız şəkildə təhrif edir, müharibədəki həqiqi itkilərimizi gizlədir . Reytinqlərinə, cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsinə təsir edə biləcək hər şeyi təhrif və ya gizlədirlər. Zərərin miqyasını qiymətləndirmək   və  bərpa etmək üçün  tədbir görməliyik. Ancaq təkrar edirəm, nəzarət qabiliyyətini bərpa etmədən, qalan hər şey sadəcə mənasını itirər.

 – Birincisi, nəzarətin bərpa olunması, ikincisi zərərin qiymətləndirilməsi bəs  üçüncüsü?

 – Çökmə vəziyyəti  elədir ki, heç bir ardıcıllıqla irəliləyə bilməzsiniz. İkinci addım və iyirmisi sinxronlaşdırılmalıdır. Üç sual dəsti var. Birincisi, təhlükəsizlik məsələsidir. İkincisi, sərmayə mühitinin bərpasıdır. Üçüncüsü isə yalnız cəmiyyətə rahatlıq gətirmək üçündür. Çünki dinclik olmasa, bütün digər addımlar problem yaradacaq.

-Müəssisələrin bərpası barədə danışdınız. Həqiqətən, müharibədən əvvəl də qurumların çökdüyü nəzərə çarpırdı. Onların tək günahkarı Paşinyandır?

– İnanıram ki, bu gün çox güclü iki axın var. Biri daxili siyasi böhran, digəri idarəolunma böhranı. İdarəetmə böhranına gəlincə, bu gün hakimiyyətdə olan komandanın 100% günahı var. Bu da komandanın böyük sistemləri idarə edə bilməməsidir. Hətta deyərdim ki, hətta kiçik sistemləri idarə edə bilməməsidir. Bir növ sistem məhv olub. Axı hər şey necə başladı? “Budur, heç nəyə  ehtiyacımız yoxdur.İnsanlarla,  sosial şəbəkələrlə birbaşa ünsiyyətim var.” Təsəvür edirsiniz,bu adam dövlət sifarişlərini “Facebook”la  verirdi, rəsmi statistika, nazirliklərdən gələn rəsmi mesajlar bu şöbələrin rəhbərlərinin sosial şəbəkələrdəki şəxsi səhifələrindəki qeydlərlə əvəz edilmişdi. Bu o deməkdir ki, siz bilərəkdən  dövlət quruluşunu  məhv edirsiniz.

-Özünüzü baş nazir vəzifəsində görürsünüz?

 – Əlbətdə.

– Baş nazirin əvvəllər müzakirə etdiyimiz super səlahiyyətləri bu vəziyyətdə qalacaq, ya yox?

– Qısamüddətdə belə qalacaq. Nəhayət, ilk addımlardan biri bu güclərin yenidən bölüşdürülməsi olacaqdır.

– Kimin lehinə? Parlamentin, prezidentin?

– Həm prezidentin, həm də parlamentin lehinə. Bunun konstitusiya islahatı tələb edib-etməyəcəyini indidən deyə bilmərəm.

 – Dediniz ki, hakimiyyətə gəlməyiniz üçün heç kimdən əvəz çıxmayacaqsınız. Xatırlayıram ki, Nikol Paşinyan 2018-ci ildə hakimiyyətə gələndə də eyni şeyi demişdi. Nikol Paşinyanı mühakimə etmək və ya fəaliyyətini araşdırmaq üçün hər hansısa  səbəb varmı?

 – Heç bir  qisas, heç bir hesablaşma olmayacaq. Ermənistanda  kimsə deyə bilməz ki, mən  sözümə əməl etməmişəm.

– Mart ayında Qarabağ məsələsini şərh edərkən ədalətsiz sülhün uzun sürə bilməyəcəyini söylədiniz. 2020-ci ildən əvvəl mövcud olan dünya, yeni müharibə başlayana qədər ədalətli idimi?

 – Prezidentliyim dövründə həmsədrlərdən  üç dəfə təklif aldım. Orda ortaq bir dövlət  təklifi var idi. Üç mövqedə  danışıqlar prosesinə başlamaq barədə razılığa gəldik. Müharibə təhlükəsini görməsəydim, belə razılıq verməzdim. Vəziyyətin əbədi dondurulmasının tərəfdarı deyildim və bu səbəbdən indi deməyə mənəvi haqqım var ki, məsələnin çox ədalətsiz həlli gələcək müharibənin əsasını qoyur.

– İndi də barışıq haqqında bir razılaşma yoxdur? Buna sülh  demək çətindir, yenə  insanlar ölür.

– Sülh razılaşması yoxdur, münaqişə həll olunmayıb.

 – Bu sülh deyil?

– Şübhəsiz. Sadəcə, Rusiyanın müdaxiləsi vəziyyətin yenidən dondurulmasına gətirib çıxardıb.Lakin bu sülh deyil. Qarabağ münaqişəsinin  həllinə dair bir saziş qəbul olunarsa və həyata keçirilərsə sülhdən danışa bilərik. Belə bir razılaşma Ermənistan, Azərbaycan və Qarabağın razılığı ilə qəbul edilməlidir.

– Bu halda hansı razılaşma ədalətli ola bilər?

– Qarabağda yaşayan ermənilərin öz müqəddəratlarını təyinetmə hüququna bəzi hədlərdə hörmət edilmədiyi təqdirdə ədalətli sülh olmayacaqdır. Bu gün dondurulmuş vəziyyətdir. Güc balansı və regional geosiyasi uyğunlaşmalar dəyişərsə, dondurulmuş vəziyyət dəyişə bilər. Tərəflərdən birinin öz lehinə həll etməsini və ya əksinə itirilmiş mövqelərini bərpa etməyi mümkün hesab etməsinə gətirib çıxara biləcək çox şey var. Buna görə, son həll üçün və bunun beynəlxalq bir hüquqi sənəddə təsbit edilməsi üçün çalışmalıyıq. Yalnız bundan sonra münaqişənin son və qarşılıqlı məqbul həll yolu aldığını söyləmək mümkün olacaq.

– Bölgədəki iqtisadi əlaqələrin bərpası ilə bağlı  üçtərəfli noyabr bəyanatında və yanvar sənədində göstərilən tədbirlər indi həyata keçirilə bilərmi? Moskva onlarla çox maraqlanır. Sizcə onları indi tətbiq etmək mümkündürmü?

– Bu gün çox sayda hərbi əsir var və Azərbaycan onları qaytarmaqdan imtina edir. Verdikləri izahat inandırıcı deyil. İndi onlar sərhədin delimitasiyasından danışırlar.Lakin erməni tərəfi üçün bu qədər hərbi əsirin və bu faktın yaratdığı təzyiqin yanında bu qərarları vermək çətindir. Söhbət Ermənistanın Meğri bölgəsindən keçən  dəhlizdən gedir. Formulun özünü başa düşmürəm. “Dəhliz” anlayışının mənası nədir? Mənim düşüncəmdə Azərbaycan  “dəhliz” i fərqli şəkildə başa düşür. Yeri gəlmişkən, bu, ümumiyyətlə bölgənin geosiyasi mənzərəsinə təsir edə biləcək bir şeydir. Burada açıq bir Türk marağı var  və bütün bunların arxasında Türkiyənin kölgəsini görürük.

 – Üçtərəfli bəyanatda müəyyən edilmiş tədbirlərin digər şeylərlə yanaşı, Bakı ilə İrəvan arasındakı münasibətlərin normallaşmasına yönəldildiyini  hiss edirik. Tarixi keçmişi nəzərə alaraq bu münasibət qurula bilərmi?

– Prinsipcə, bəli, gözləmək olar. Ancaq bunun üçün tərəflər müəyyən addımlar atmalıdırlar. Bu gün Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlər,  Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin qurulmasını son dərəcə çətinləşdirən və ya mümkünsüz edən amildir. Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın davranışı bizi narahat edir. 1994-cü ildə biz  qalib gəldik, amma  Bakıdakı kimi müharibə muzeyi yaratmadıq.

 Azərbaycan Ermənistana təzyiq formasından istifadə edir və indi müəyyən üstünlüklərə malikdir. Ermənistan təzyiqə qarşı öz müqavimət formalarından, erməni tərəfinin sahib olduğu təsir formalarından istifadə etməlidir.

– Yəni, məsələn, Azərbaycanı Avrasiya İqtisadi Birliyinə buraxılmamaq?

 – Şübhəsiz. Bu o demək deyil ki, Ermənistan bu məsələlərdə danışıqlara hazır olmamalıdır. Ancaq bu hərəkət tək yönlü ola bilməz.Mənim mövqeyimə gəlincə, danışıqlar  lazımdır, ancaq birtərəfli güzəştlər olmamalıdır. Və hərbi əsirlər geri qaytarılmalıdır.

 – Ermənistanla Azərbaycan arasında nə vaxt diplomatik münasibətlər qurula bilərdi?

– Müəyyən razılığa gəlinməlidir  ki, bir növ perspektiv  görünsün. O zaman belə bir addım gerçək sayıla bilər. İndi diplomatik münasibətlərin qurulmasının bir reallıq olduğunu görmürəm.

 – Rusiyanın səyləri sayəsində keçən il müharibə dayandırıldı. Buna baxmayaraq, Ermənistanda  rəsmi Moskva ittiham edildi.

 – Əslində, Rusiyanın bütün bunlarda mövqeyi bir qədər qeyri-müəyyən idi.Bir tərəfdən Rusiya Ermənistanın hərbi-siyasi müttəfiqidir, digər tərəfdən Azərbaycanla yaxşı münasibətlər qurur. Eyni zamanda, Rusiya Qarabağdakı münaqişənin həllində vasitəçidir. Bu isə   Ermənistandakı və xaricdəki qüvvələrin Rusiyaya qarşı belə münasibətinə şərait yaratdı.

– Hətta həm eşidib həm də oxuduq ki, Rusiya Qarabağda ermənilərin əvəzində döyüşməli idi. Ermənistan uğrunda mübarizəyə girişməli  idi.Bu  olmalıdır?

– Yəqin ki, Ermənistanda bununla bağlı gözləntilər var idi.Hər necə olsa da  biz hələ də hərbi-siyasi müttəfiqik axı.Amma  Rusiya  müəyyən bitərəflik nümayiş etdirdi.Düzdür, Rusiya, müəyyən  kömək etdi, lakin bu vəziyyətin parametrləri ilə məhdudlaşdı. Bir erməni kimi istərdim ki, Rusiya müttəfiqlik borclarını yerinə yetirməyə daha çox diqqət ayırsın. Ancaq düşünürəm ki, Rusiya münaqişəni tez bir zamanda dayandırmaq, bu müharibə nəticəsində yaranan bu yöndəmsiz formatdan çıxmaq üçün hər şeyi etmək istəyirdi.

 – Alındı?

– Bilirsiniz niyə alınmadı? Ermənistan bundan imtina etdi. Rusiya prezidenti  təklifini səhv etmirəmsə 19 oktyabrda etdi. Bildiyim qədəri ilə, hərbi əməliyyatların başlamasının ilk həftəsində edilə bilərdi. Rusiyanın  təklifini  erməni tərəfi qəbul etmədi. Ermənistan hakimiyyəti vəziyyəti müharibəyə gətirib çıxardı və Rusiyanı həm vasitəçi, həm də digər tərəfdən hərbi-siyasi müttəfiq olaraq belə yöndəmsiz vəziyyətə gətirdi. Bu vəziyyətdə, hər şeyi mümkün qədər tez dayandırmaq Rusiyanın maraqlarına cavab verirdi. Rusiya bunu hərbi əməliyyatlar başlayan ilk gündən etməyə çalışırdı. İlk gündən!

– Görünür, hakimiyyətə gəlsəniz araşdırmaq tələb olunan sahəni indidən müəyyənləşdirmisiniz.

 – Sadəcə rüsvayçılıqdır. Məğlub olduğunuzu və nəticələrinin daha pis olacağını dəqiq bilə-bilə təklifi qəbul etməkdən imtina edirsiniz. Bunun üçün böyük bədəl ödədik.Həm çoxlu sayda insan,həm də ərazilərimizi itirdik.Buna görə də Rusiyanı niyə bizim tərəfimizdə vuruşmadığına görə əlavə olaraq günahlandırmaq məcburiyyətindəyik .Bu ola bilsin  Rusiyanın Ermənistandakı mövqeyini zəiflətməkdə maraqlı olan qüvvələr tərəfindən istifadə edilsin, amma əslində vəziyyət  tamamilə başqa cürdür. Məsuliyyətsiz  hökumət  müharibənin qaçılmaz etdi və bu Ermənistana böyük itkilər hesabına başa gəldi.
   Qarabağ münaqişəsinin başlamasından bu günə kimi,erməni xalqını bəladan-bəlaya sürükləyən Koçaryan seçki öncəsi baş nazir  kimi müsahibə verir.Bütün bunlar siyasi opponetlərinə bir mesaj olsa da,Rusiyanın nüvuzlu  qəzetinə uzun-uzadı danışan terrorçu Koçaryan imkan düşən kimi revanşa da yer ayırır.”Baş nazir olaramsa bunları edəcəm”tezisləri nə qədər təhlükəli və nə qədər ziyanlıdır.Əslində,Rusiya mətbuatında tribuna alan və ürəyini boşaldan Koçaryanın bu ritorikası başa düşüləndir.Bu, seçki ərəfəsi onun xeyrinə işləyən amillərdəndir.İki daşın arasında şimal qonşumuzun  da bostanına daş atmağı unutmayan  bu adam,rusları ermənilərin tərəfində vuruşmamaqda ittiham edir.Amma unudur ki,erməniləri xilas edən elə Rusiya oldu.
Vəli Həsənoğlu
Bakuexo.az

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Pin It on Pinterest